2. Filtre Bazlı Efektler

Perfectionist · Rack Uzaylisi Kayıt: 21 Eyl 2007 Mesajlar: 2958

2.1 EQUALISER:

Equaliser (Ekolayzır) cihazları gain arttırma/azaltma (boost/cut) yapan aletler olarak düşünülebilirler, tek farkı sinyalin belli bir kısmını arttırmaları veya azaltmalarıdır. Bu arttırdğımız/azalttığımız kısım(lar) "frekanslar" ile belirlenir. Bir gitar sisteminde EQ ünitesi kullanmanın asıl amacı amfinizin sunduğu bass, mid, tiz ayarlarından daha fazlasına sahip olmaktır. Elinizde ayrı bir ünite olduğundan bunu amfi önünde, preamp arkasında, efektlerin arasında veya arkasında, ya da sinyal yolu üzerinde birden fazla kere kullanabilirsiniz. Örneğin preamp öncesi ve sonrasında kullanarak istediğiniz frekansları EQ ile drive'a sokmaz ve sonra preamp arkasında yine EQ ile arttırabilirsiniz. (Pre/Post EQ) Diğer bir örnek olarakta belirli frekansları arttırarak/azaltarak solo ve ritim tonlarınızı belirleyebilirsiniz. Örneğin midlerinizi kısık tutup ritim çalabilir, daha sonra soloda öne çıkmak için midleri yükseltebilirsiniz. Veya gitarınızdan sonra bir EQ kullanarak gitarınızın ana sinyali üzerinde oynayabilirsiniz.

EQ üniteleri, Graphic EQ ve Parametric EQ olmak üzere iki ana sınıfa ayrılırlar.

A) Graphic EQ:
Bu aletler üzerinde slider dediğimiz sürgü prensibiyle çalışan parçalar vardır. Her bir slider belli bir frekans değerini kontrol eder ve bunlara bant adı verilir. Cihaz üzerinde gördüğümüz tüm bantlar bize genel frekansın bir görünümünü yansıtır. Graphic EQ aletlerinin en önemli özelliği bantların logaritmik değerlere sahip olmasıdır. Her bir frekans bir önceki frekansın sabit bir katıdır.

B) Parametric EQ:
Parametric EQ üniteleri spesifik frekanslar üzerinde oynama yapmaya yarayan cihazlardır. Grafik EQ'lara göre frekanslara ayrı bir şekilde etki etmeye izin verdiğinden belli frekansların kısılması veya güçlendirilmesi açısından daha etkilidirler. Mesela bir enstrümana netlik katılması istendiğinde, Parametric EQ ile daha spesifik ayarlar yapılabildiğinden netliği yakalamak daha rahat olacaktır. Parametric EQ aygıtları, üzerlerindeki ayarlar sayesinde belli bir bandın gain miktarıyla, merkezi frekansıyla (center frequency) veya bant genişliği (bandwidth - Q) ile ilgili değişiklikler yapmamıza izin verirler.

=> Genel kontroller:
* Gain: Sinyalin arttırılacağı/azaltılacağı (boost/cut) miktarı belirtir
* Frekans: Sinyalin boost/cut yapılacağı merkezi frekans içindir.
* Bandwidth & Q: Bu ikisi aynı şey gibi görünsede birbirinin tersi olarak çalışırlar. Birisi yüksekse diğeri az olur. Sinyalin boost/cut ile etkileneceği kısmının oktav cinsinden ifadesidir. Yaklaşık olarak 1/60 oktav'dan 3 oktava kadar değişen bir aralıkta ayarlanabilir.

Parametric EQ aygıtlarının kullanımıyla ilgili 2 özellik daha bulunuyor. High Pass Filter veya Low Pass Filter olarak. Biri diğerinin tersi olan bu uygulamalarda ise mantık şöyle: mesela high pass filter yapmak istiyorsunuz. Mesela bu ayarı 100Hz'e ayarlıyorsunuz. Bu sayede cihaz 100Hz altında ne varsa kesiyor. PA elemanları bunu sıkça kullanıyorlar mesela. Eğer gitarların ve vokallerin subwoofer'a gitmesini istemiyorlarsa bu şekilde belli frekansları kesip problemleri önlüyorlar. Low pass filter'da aynı mantıkta. Örneğin 5KHz seçerseniz, 5KHz üzerindeki herşey kesilicektir. Birde Low Shelf ve High Shelf özellikleri var. Bunlarda spesifik frekansları yönetmenizi sağlıyor. Mantığı ise şöyle: ekstrem frekanslardan (kulağımızın duyamayacağı) başlayarak sizin seçtiğiniz frekansa kadar olan kısmı alıp çalışıyor.

Unutmayın, EQ bir müzisyenin en güçlü silahlarından biridir. Fakat dikkatli olun ve gereksiz yerlerde kullanmamaya özen gösterin. Ayrıca EQ ile inanılmaz değişiklikler elde etmeyi de düşünmeyin. Sonuçta bir Marshall amfiyi Mesa gibi tınlatamaz. Bu karakteristiği vermesini beklemeyin. Ama gerekli yerlerde, gerekli frekanslar ile oynayarak varolan karakteristiği destekleyici bir alettir.

*Sinyal yolundaki yeri: Heryerde olabilir. Tamamen amacınıza ve nerde kullanmak istediğinize bağlıdır.

*Ayrıca canlı çalımda veya kayıtta faydalı olması açısından, gitarın sahip olduğu EQ değerlerine aşağıdaki linkten göz atabilirsiniz:
Gitar Frekans Değerleri

=> Graphic EQ Aygıtları için örnek modeller:
Boss GE7
MXR 10 Band EQ
DBX 215A
Digitech MEQ 14

=> Parametric EQ Aygıtları için örnek modeller:
Rane PE 17
Furman PQ 3
TC Electronic Classic Sustainer + Parametric EQ
Carl Martin 3 Band Parametric EQ
_________________
Arama'nın gücüne inanıyorum...

Perfectionist · Rack Uzaylisi Kayıt: 21 Eyl 2007 Mesajlar: 2958

2.2 WAH:

Wah-Wah pedalları, etki ettiği aralık bir pedal tarafından kontrol edilen aktif EQ devreleridir. Bu cihaz genellikle sinyalin 500Hz - 2KHz aralığını tarayarak resonans-frekans değerleri üzerinde oynar. Şöyle söylemek gerekirse; Wah efekti frekans spekturumu boyunca, frekans tepkisinin bir peak değerini aşağı ve yukarı oynatır. Bu sayede elde ettiği efekt ile insan sesine benzer bir emulasyon yapar.

* Kullanım yeri: Wah pedalı farklı şekillerde ve farklı yerlerde kullanılabilir. Tavsiye edilen, genel kullanım şekli gitardan hemen sonradır. Yani preamp veya distortion pedalları devreye girmeden önce kullanmak alışkın olduğumuz sesi verecektir. Ama deneysellik adına sinyal yolunda farklı yerlerde de kullanılabilir. Ayrıca bazı müzisyenler Wah pedalını belli bir seviyede tutarak bir filtreleme aygıtı olarakta kullanırlar.

* Bunun haricinde müzikal anlamda kullanımı hakkında: Sololarınıza daha fazla duygu/etki katmak için kullanabilirsiniz. Tellerinizi kapatıp (mute edip) wah pedalını haraket ettirerek wacka-wacka diye duyabileceğiniz efekti alabilirsiniz ya da yukarda da bahsettiğim gibi belli bir konumda tutarak bir filtreleme cihazı şeklinde kullanabilirsiniz.

=> Wah efekti için örnek ürün modelleri:
Morley Bad Horsie
Jim Dunlop CryBaby 535Q
VOX V847
Fulltone Clyde Wah
Jim Dunlop DCR-2SR Rack Wah
_________________
Arama'nın gücüne inanıyorum...

Perfectionist · Rack Uzaylisi Kayıt: 21 Eyl 2007 Mesajlar: 2958

2.3 AUTO WAH/ENVELOPE FILTER:

Bir auto-wah (envelope filter) cihazı bir envelope follower kullanarak inputun ortalama sesini yansıtan bir voltaj değeri yaratır. Mantık wah pedalları ile aynıdır. Yine belli bir spekturumda peak değerleri göz önüne alınır fakat bu sefer efektin uygulanacağı merkezi frekans değerleri sesin yüksekliği ile ayarlanır. Yani wahtan farklı olarak sadece sinyalin etkilenmesi bir pedal yerine sesin şiddeti ile sağlanır. Bu sayade otomatik bir wah-wah efekti elde edilir. Auto-Wah cihazları sese normal bir insanın ayağıyla verebileceğinden daha hızlı tepki verebildiğinden, deneysel tonlar içinde kullanılabilir. Wah efekti konusunda daha detaylı bilgi için 2.2 WAH yazısını inceleyebilirsiniz.

*Sinyal yolundaki yeri: Wah ile aynı şekilde kullanım mantığına sahip.

=> Auto-Wah için örnek modeller:
Ibanez AW-7
Boss AW-2
MXR Auto Q
_________________
Arama'nın gücüne inanıyorum...

Perfectionist · Rack Uzaylisi Kayıt: 21 Eyl 2007 Mesajlar: 2958

2.4 TALK BOX

Bu efekt ağzınıza sesi şekillendirmek için gelen ince bir boru ve buna bağlı ufak bir speaker (hoperlör) ile üretilmektedir. Bu sayede kelimeleri söylediğinizde, ses tellerinizle frekanslar üzerinde yarattığınız rezonansları bir mikrofon alır ve bunları enstrümanın sesini değiştirmek için kullanırsınız.

çalışma mantığı şöyledir. Talk Box içerisinde bir hoperlör vardır. Bir switch (anahtar) sayesinde normal enstrüman hoperlörü (instrument speaker) veya talk box hoperlörü (talk box speaker) arasında seçim yaparsınız. Talk box aktifken, amfiden gelen ses talkbox speaker'ı tarafından tekrar üretilir ve ince bir boru ile ağza gönderilir. Ağzınız bu noktada bir filtreleme cihazı gibi çalışır ve sizin verdiğiniz şekle göre sesi değiştirir. Bu değişiklik sesin harmonik içeriği üzerinde olur. Ve daha sonra bu değişikliğe uğramış son ses, bir mikrofon aracılığıyla alınır.

* Kullanım şekli: Amfinizin "speaker out" kısmından bir hoperlör kablosu (speaker cable) ile Talk Box'a girin. Bir de talk box'tan normal hoperlöre hoperlör kablosu ile bağlantı yapın. Yani amfinin poweramp ve speaker katları arasında bir send/return (fx loop benzeri giriş/çıkış) varmış gibi düşünebilirsiniz. Daha sonra talk box'ın borusunu ağzınıza yerleştirdiğinizde, sesleri alması için ağzınıza yakın bir şekilde bir de mikrofon konumlandırın.

Bir de Rocktron Banshee gibi kendinden amfili olan modeller var. Bunlar için yukardaki gibi bir zahmete katlanmanıza gerek yok. Kendi içinde amfisi olduğundan pedallarınızın arasına ekleyip, direk o şekilde kullanabilirsiniz. Geri kalan mikrofon ile çalışma mantığı yine aynı. Sadece kendi amfiniz yerine talk box amfisini kullanmış oluyorsunuz.

=> Talk Box için örnek modeller:
Danelectro Free Speech Talk Box
Rocktron Banshee
Heil Sound Talk Box
_________________
Arama'nın gücüne inanıyorum...

Perfectionist · Rack Uzaylisi Kayıt: 21 Eyl 2007 Mesajlar: 2958

2.5 PHASER:

Phaser frekans spekturumu kapsamında ses sinyalini filtreleme mantığıyla işleyerek peak'ler (pik - zirve değerleri) ve sinyal üzerinde dalgalar arası çukurların (çentiklerin) yaratılmasına dayanan bir tekniktir. Bu pikler ve çukurlar zamana göre değişmekte olduğundan wah efektinde olduğu gibi bir tarama efekti yaratırlar. Bu yüzden phaser'ların içinde bir düşük frekans osiloskopu bulunur.

Aslında osiloskopun yaptığı sinyaldeki "çentikleri" frekans sepkturumu boyunca aşağı ve yukarı haraket ettirmektir. Bu sayede pikleri oluşturur. Bu yüzden bizim kulağımıza gelen bu çentikler değil, bunların sonucunda oluşan ve aralarında kalan piklerdir. Aşağıdaki grafiğe bakarak pik ve çentik diye tabir ettiğim kısımları görebilirsiniz. (peak/pikler sinyalin tepe noktaları, çentikler ise onların arasında kalan dar kısımlar)

Çalışma mantığına gelicek olursak; phaser çalışırken orjinal sinyali frekans spekturumu boyunca "phase shift" yapmış olduğu sinyal ile miks eder. Miks yapıldığı zaman phase dışında kalan frekanslar birbirini iptal eder. İşte bu durumda phaser'ın ses karakteristiği oluşur. Miks oranını değiştirdiğimiz zaman çentiklerin derinliği ile oynamış oluruz.

* Phaser üzerinde genellikle şu 3 kontrol bulunur:
1) Hız ve Derinlik (Speed & Depth): Çentiklerin ne kadar uzağa ve ne kadar hızla hareket ettirildiğini ayarlar.
2) Rezonans (Resonance): Bu ayar, efektin dahili feedback kontrolünü sağlayarak frekansın peak'lerini güçlendirir.
3) Miks (Mix/Intensity/Effect Ratio): Yukarda bahsettiğim miks oranının değiştirilmesini sağlar ve bu sayede çentiklerin derinliği (yani efektin belirginliği) kontrol edilebilir.

* Tavsiye edilen kullanım yeri: Diğer filtreleme aygıtları gibi, sinyal yolunun başında kullanılır. Gitardan hemen sonra (örneğin wah gibi) yer alabilecek efekt aygıtlarından birtanesidir.

Phaser için örnek modeller:
MXR Phase 90
Ibanez PH-7
Boss PH-3
Maxon PH350
_________________
Arama'nın gücüne inanıyorum...

Perfectionist · Rack Uzaylisi Kayıt: 21 Eyl 2007 Mesajlar: 2958

2.6 KABİN SİMÜLATÖRLERİ:

Kabin/Hoperlör simülatörleri (Cabinet/Speaker Simulator) genel olarak EQ benzeri çalışan, kabin etkisi, speaker etkisi ve mikrofonlama tekniklerini simüle edebilen cihazlardır. Canlı performanslarda ve kayıtlarda çokça kullanılan bir alettir. Bazıları üzerinde Load (Yük) barındırır. Bu sayede bir kabine ihtiyaç duymadan poweramp direk simülatöre bağlanıp kullanılabilir. Kayıtlar ve canlı performans için çok tercih edilen bir yöntemdir. Eğer load yoksa ya preamp sonrasına bağlanır, ya da bir kabin ile birlikte poweramp sonrasında bağlanılır.

* Üzerlerinde yaygın olarak bulunan kontroller ve ayarlar:
1) Kabin ve hoperlör tipi (Cabinet Type, Speaker Type) 1x12,2x12,2x10... gibi seçenekleri vardır.
2) Kabin şekli (Cabinet Type) Open Back, Closed Back, Half Back gibi seçenekleri vardır.
3) Mikrofon Özellikleri (Mic Type, Mic Axis, Mic Position vs..) Bu kısımda da mikrofonlama ile ilgili tercihler için seçenekler ve ilgili ayarları bulunur.

* Kullanım şekli:
Kabin simülatörleri de EQ temelli üniteler olduklarından kullanım alanları ve şekilleri oldukça esnektir. En temel kullanım şekillerinden bazıları şöyle sıralanabilir:
1) Preamp sonrasında. Bu şekilde kullanılanlar genellikle Load (yük) barındırmayanlardır. Preampten hemen sonra kabin etkisi yaratılarak ve daha sonra isteğe bağlı efektler eklenerek kayıda veya PA sistemine gönderilebilir.
2) Poweramp sonrasında. Bu şekilde kullanırken Load (yük) barındırması gereklidir veya harici bir attenuator, load olarak kullanılıp attenuator'ın line out çıkışından kabin simülatörüne girilebilir.

Aslında kullanım şekli 2. seçenekteki gibi olmalıdır yoksa sadece preamp'in yarattığı karakteristiğe speaker karakteristiğini eklemiş oluruz. Oysa poweramp etkisi de çok önemlidir ve sese bunu da katmak gerekir. O yüzden eğer kullanılan lambalı bir ekipmansa mümkün olduğunca load (yük) barındıran modeller tercih edilmeli ya da kabin simülatörünün poweramp'ten sonra bağlanması için gerekli bağlantılar yapılmalıdır. Mesela Palmer PDI-09 modelinde load yoktur fakat speaker (hoperlör) ile poweramp arasına bağlanabilir. Bu sayede kabin load ve monitör olarak kullanılırken kayıda gidecek ses Palmer'dan sağlanacaktır.

Özetle, genel olarak kullanım sebepleri kayıt almak veya canlı çalarken PA sistemine mikrofon kullanmadan girebilmektir.

=> Kabin Simülatörleri için örnek modeller:
Palmer PDI-09, PDI-03, PGA-04, PGA-05
Sequis Motherload
ADA Microcab
Behringer Ultra-G
_________________
Arama'nın gücüne inanıyorum...

ebsrepic · Kayıt: 03 Şub 2009 Mesajlar: 135

Eline sağlık çok güzel olmuş.

+1

Stormcrow · Romantik Metalci Kayıt: 19 Eyl 2007 Mesajlar: 1420

Benden de +1 emek verip yazmışsın çok teşekkürler ellerine sağlık.

Question

_________________
I will do this. Nothing in my life matters except this. No moment in my life exists except this moment.
I am born in this moment, and if I fail, I will die in this moment..

It doesn't matter what size your pencil is , it's how you write your name