4. Zaman ve Ambiyans Bazlı Efektler

[Perfectionist]

4.1 DELAY:


Delay aslında bir echo (eko) efektidir. Çalınanları belli bir süre ardından bir veya birkaç kez tekrar eder.

Aslında orjinal Delay cihazları teyp aletleridir. Çaldığınızı döngüsel mantıkla kaydeden bir teyp barındırır. Bu sayede kaydedilen ses, manyetik teyp döngüsünün etrafına yerleştirilen bir veya daha fazla replay (yenien çalma) okuyucusu sayesinde yeniden tekrarlanabilirler. Daha sonra bu kayıt silinir ve alet bir sonraki kayıt için hazır duruma gelir. Teybin hızını değiştirerek ve replay okuyucularından gelen sinyaller mikslenerek bir çok farklı delay efekti yaratılabilir.


Günümüzde kullandığımız bir çok delay aleti dijitaldir. (Hatta çoğu stüdyoda delay için bilgisayar üzerinde bulunan yazılımlar kullanılmaktadır.) Çaldığınız şeyler cihazın hafızasında kaydedilir ve istendiği zaman tekrar çağırılabilir. Delay aygıtları üzerinde genellikle şöyle kontroller bulunur:

* Delay Time (delay süresi): İsminden de anlaşılacağı gibi delay efektinin çalınan asıl sesten ne kadar sonra oluşacağını belirler.
* Delay Level (delay seviyesi): Delay efektinin ses şiddetini belirlemek için kullanılır.
* Feedback (fidbek): Tekrar eden delay'ler için ne kadar sinyalin inputa geribesleme yapacağını belirler.


Diğer popüler kontroller arasında Tone (ton) düğmesi vardır. Delay efekti içerisindeki tizleri traşlayarak, asıl çalınan ana sesin efekt ile karışmasını biraz engeller. Bir de ping-pong delay dediğimiz güzel bir stereo efekt vardır. Bu efektte ses, sağ ve sol kanallar arasında sekerek fade out (giderek azalma) hissi yaratır.



* Örnek kullanım şekillerine gelecek olursak: bir tane delay cihazını, level ayarını yüksek tutarak ve kısa bir delay tekrar süresiyle kullanırsak; aynı şeyi çalan bir çift gitar sesi yaratmış oluruz (unison). Delay süresini biraz daha uzatarak slap-back echo diye tabir edilen efekti de yakalayabilirsiniz. Özellikle kısa zamanlı delay efektleri Lead tonlar için güzel sonuçlar vermektedir. Hızlı çalınan lick'ler için dolgun sesler yaratabilir. En popüler örneği olarak John Petrucci gösterilebilir sanırım. Hemen hemen tüm lead tonlarında farkedilmeyecek kadar az bile olsa delay efekti kullanır. Onun haricinde Malmsteen de uzun delay süresi ile çift sesliymiş gibi duyulan neo klasik lick'ler çalmaktadır. Ben aklıma ilk gelenleri yazsamda örnekler çoğaltılabilir.


* Kullanım yeri olarak iki uygun alternatiften bahsedebiliriz. İlk olarak canlı kullanımda Amfinin FX loop'unda kullanılması en doğru olanıdır. Yani sinyal zincirinin en sonlarında bulunacak cihazlardandır kendisi. Eğer kayıt alınıyorsa amfi mikrofonlandıktan sonra dry tonun üstüne katılması daha temiz bir sesin elde edilmesini sağlayacaktır.




=> Delay Aygıtları İçin Örnek Modeller:
BOSS DD-3, DD-6
LINE6 DL 4 - Delay Modeler
TC Electronic Nova Delay, TC 2290
Carl Martin Red Repeat
Ibanez DE7
_________________
Arama'nın gücüne inanıyorum...

[Perfectionist]

4.2 REVERB:


Reverb, orjinal sesin belli bir ortamda kaybolduktan sonra yüzeylerden yansıyan ekolarının ortamda kalması ve yarattığı sestir. Ses bir yüzeyden yansırken bir kısmı absorbe edilir geri kalanı ekolar yaratarak ortamda yayılmaya devam eder. Tüm ekolar yüzeyler tarafından absorbe edilene kadar seslerin yansıması devam eder. Banyo benzeri bir ortamda reverb efekti daha kısa ve keskin olacaktır ama klise gibi bir yerde havada absorbe edilmeden asılı kalabilen eko sayısı fazla olacağından efektin süresi ve etkisi daha kuvvetli olacaktır.

Bu efekt iyi bir şekilde simüle edilebilmesi için ciddi işlemci gücüne ihtiyaç duymaktadır. Çünkü ortamların akustik etkilerinin iyi bir şekilde modellenmesini gerektirmektedir. Reverb genellikle sesin farklı seviyelerde, tonlarda ve uzunluklarda birçok kez tekrarlanmasıyla üretilmektedir. Reverb aygıtları bize bir sürü seçenek sunarlar. Bunlar arasında oda ve çeşitli alanların simülasyonları, plate gibi stüdyo efektleri, ters reverb, ve gitar ampli spring reverb simülasyonu gibi örnekler bulunmaktadır.


Reverb aygıtlarında sıkça karşımıza çıkan kontroller:

* Decay: Reverb efektinin tamamen yok olmasına kadar geçicek olan süreyi ayarlamak içindir.
* Level & Tone: Reverb efektinin genel ses yüksekliğini ve tonunu ayarlamak için kullanılır.

Daha komplike olan reverb aygıtları, daha derin ayarlar yapmamıza da izin vermektedir. Örneğin:

* Reflection Control: Eski ve yeni yansımaların ayrı ayrı kontrol edilmesi.
* Volume Envelope: Reverb efektinin yok olana kadar nerelerde çoğalabileceğini ayarlamak içindir.



* Kullanım yeri: Bu efekt için en iyi kullanım yeri delay efektinde olduğu gibi sinyal zincirinin en son noktalarıdır. Hatta delay ile birlikte kullanmak için en güzel ses, reverb ve delay efektlerini paralel yönlendirerek elde edilmektedir. Günümüzde çoğu processor de bu routing özelliğini semi-parallel ve parallel routing sınıflandırmaları altında uygulamaktadır. Canlı çalarken amplinin fx loop'unda, kayıt esnasında ise mikrofonlanmış amfi sesine eklenerek kullanılabilir.






=> Reverb Aygıtları İçin Örnek Modeller:
BOSS RV-5
TC Electronic Nova NR1
Electro Harmonix Holy Grail
LINE6 Verbzilla
Lexicon PCM 91
_________________
Arama'nın gücüne inanıyorum...

[Perfectionist]

4.3 LOOPING:


Loop (döngü) mantık olarak, tekrar eden bir ses örneğidir (sound sample). Loop'lar bazı aygıtlar kullanılarak tekrar edilebilirler. Bunlara örnek vermek istersek, tape loop, delay efekti ve sampler cihazlarından bahsedebiliriz.

Günümüzde müzisyenler bir çok yazılım ve donanımdan faydalanarak loop'lar yaratmakta ve bunlar üzerinde çoğu zaman farklı efektlerden de faydalanarak oynamaktadırlar. Rack veya pedal formatında üretilen bir çok looper cihazına rastlamak mümkündür. Bunların 90 başlarında üretilen ilk örneklerinden birisi Echoplex'tir.


* Looper kullanım olarak tahmin edebileceğiniz gibi overdub tarzı işler için kullanılmaktadır. Örneğin bir pasaj çalıp, looper'ın bunu tekrar etmesini sağlayıp, üstüne solo yapabilirsiniz. Elinizdeki looper cihazının gücüne göre, birden fazla loop yaratabilir veya uzun loop'lar kullanıp üzerine farklı şeyler deneyebilirsiniz, loop'ları karıştırabilirsiniz aralarında geçişler yapabilirsiniz.


* Kullanım yeri genellikle gitardan hemen sonradır. Gitarı looper cihazına girip, onun outputundan da amfiye girersiniz. Tabi bu durumda gitar tonu biraz etkilenebilir. O yüzden farklı bağlantı şekillerini de düşünmekte yarar var.


* Daha fazla bilgi ve inceleme için aşağıdaki linke göz atabilirsiniz.
http://www.loopers-delight.com/loop.html





=> Looper Cihazları İçin Örnek Modeller:
Echoplex
BOSS RC-2, RC-20, RC-50
Digitech JamMan
_________________
Arama'nın gücüne inanıyorum...