3.) Ses Bazlı Efektler

[DreamGuitar]

3.1 Volume Pedal

Selamlar,

Normalde sevgili Arda'nın ilgilendiği,güzel ve önemli bilgileri paylaştığı bu başlıklarla,Arda'nın yoğunluğu sebebiyle nacizane bildiklerim doğrultusunda ben ilgileneceğim..Eksik yada fazla gördüğünüz noktaları belirtiniz,istediğiniz bilgiyi ekleyebilirsiniz.Amacımız bildiklerimizi,bilmeyenlerle paylaşmaktır.Sürç-ü lisan edersek affola.

-----------------------------
Volüme pedallarının temel amacı,gitarın ses seviyesini ayak kontrolü aracılığıyla değiştirebilmektir.

Tıpkı Wah pedallarında olduğu gibi Volume pedallarınında farklı farklı yöntemlerle çalışan modelleri vardır.En bilinen sistem,gitaristin pedala bastığı anda,pedala bağlı olan dişlinin potansiyometreye bağlı yine farklı bir dişli aracılığıyla potansiyometreyi döndürmesiyle çalışan sistemdir.

Diğer kullanılan başka bir yöntemde yine pedala bağlı olan plastik yada metal bir parçanın diğer ucununda potansiyometrenin şaftına bağlanması yöntemiyle potansiyometrenin hareket ettirilmesidir.

Bazı Volüme pedallarında (Morley Bad Horsie Wah'lardaki gibi) ışığa duyarlı foto dirençler kullanılarak ses kontrolünün sağlanmasıdır.Pedal hareket ettirildikçe foto-direnç arasından ışık duyarlılığı yer yer farklılıklar gösteren bir ışık kaynağı geçer.Bu şekilde pedala bağlı olan şeridin geçirgenlik derecesi ve duyarlılığına göre ses seviyesinde değişme olur.

Modellerine göre bazı Volüme pedallarında "Ton Kontrolü","Ses Kanal değişimi" gibi özelliklerde kullanılabilmektedir.

Ayrıca Volume Pedal'ları ,istendiği takdirde "Tremolo",yada "Volume Boost" olarakta kullanılabilir.

Başlıca popüler Volume Pedal üreticileri Ernie Ball,Morley gibi firmalardır.

Çetin.


=> Volume Pedal için örnek modeller:
Ernie Ball Vp Jr
Boss FV50H
Morley Little Alligator
Dunlop GCB80
_________________
Si String Power.

[DreamGuitar]

3.2 Auto-Volume / Envelope Volume


Bu pedallar temelde Auto Wah pedallarıyla çok benzer pedallardır.Ses miktarlarındaki değişiklikler pedalın ileri-geri hareketine göre değil,gitardan gelen sesin seviyesine bağlı olarak değişir.Üzerlerinde bunun kontrolünü sağlayan (pedalın marka/modeline bağlı olarak) kontroller bulunmaktadır.



Çetin.
_________________
Si String Power.

[DreamGuitar]

3.3 Tremolo

Gitardan gelen sinyali belirli bir düzenle arka arkaya arttırıp,azaltan efekttir.Bunu belirli bir frekansta sürekli alçalıp yükselen bir voltaj oluşturan Osilatör oluşturur.Bkz Osilatör: http://www.elektrotekno.com/about5917.html

Osilatör,gitardan gelen sinyalle beraber alçak ve yüksek voltaj dalgaları oluşturarak,gitardan gelen sinyalin periyodik olarak alçalıp yükselmesini sağlar.Böylece temelde "Tremolo" efekti oluşmuş olur.

Tremolo efektleri Vibrato efektlerine benzerler.Fakat Tremolo,sesin seviyesinde periyodik olarak değişiklik yaratırken;vibrato sesin frekansında değişiklikler oluşturur.

Tremolo efektlerinde genel olarak "speed" ve "depth" kontrolleri bulunur.Speed,sesin bir saniyede ne kadar hızla değişeceğini belirler (1 HZ-15 HZ).Depth ise sesin ne ölçüde ve sesin ne kadar değişeceğini belirler.

Auto Tremololarda ise speed ayarı;gitardan gelen sinyalin giriş seviyesine bağlı olarak otomatik değişir.


Çetin.


=> Tremolo cihazları için örnek modeller:
Boss TR2
Voodoo Lab Tremolo
Carl Martin Surf Trem
_________________
Si String Power.

[DreamGuitar]

3.4 Compressor


Compressor;gitardan gelen yüksek ve düşük seviyeli sinyalleri birbirlerine eşit seviyelere getirerek,yüksek sinyali alçaltır,düşük sinyali yükseltir.Yani temelde biribirleri arasında seviye farkı olan sinyalleri birbirine eşitlemeye çalışır.

İşlevsel olarak preamplifikatörleri andırırlar.Preamplifikatörlerde giriş sinyali yükseltilirken,Compressor'ler düşük sinyali yükseltip,yüksek sinyali alçaltabilirler.

Tüm bu işlemleri pratik olarak izah edersek şöyle bir durum oluşur:Gitarın herhangi bir telinde bend yaptığımızı düşünelim.Tel çekildiğinde yüksek seviyeli bir ses,yani yükek seviyeli bir voltaj elde edilecektir ve bir süre sonra ses sönümlenerek sıfır seviyelerine inecektir.Eğer bend yapılırken Compressor devrede olsaydı;telin çekilmesiyle oluşan yüksek ses seviyesi yani yüksek voltajın aksine,yüksek voltaj Compressor tarafından eşitlenerek daha düşük bir ses seviyesi oluşturulacak,normalde tel çekildikten bir süre sonra ses sönümlenirken aksine,ses seviyesinde normalden fazla bir artış olacaktır.

Compressor'lerde genel olarak sıkıştırma miktarını ayarlamaya yarayan ve çıkıştaki ses miktarını ayarlamaya yarayan iki adet kontrol bulunur.Sıkıştrıma miktarındaki artışla beraber ses seviyeleri birbirine daha çok yaklaştırılacağından genel ses seviyesinde bir düşüş meydana gelir.Çıkıştaki ses miktarını ayarlayamaya yarayan ses kontrolüne işte bu noktada ihtiyaç duyulur.

Efekt sıralamalarında genel sabit bir kural yoktur.Genelliklikle kişiden kişiye,ihtiyaçlara ve kullanılan efekt cihazlarının özelliklerine göre değişiklik göstermektedir.Fakat genel olarak Compressor'den önce herhangi bir efekt kullanılması pek tavsiye edilmez.Çünkü Compressor'den önce kullanılacak herhangi bir efektin oluşturacağı dip gürültüsü Compressor tarafından düşük seviyeli bir sinyal olarak algılanıp,yükseltilmesine sebebiye verebilir.Bu durumda istenmeyen gürültüler,dip gürültüleri kaçınılmaz olur.Normal şartlardada Compressor'ler tabiri-i caizse garip bir "tıslama" şeklinde bir dip gürültüsü yaratmaktadırlar.Siz önüne bir pedal koysanızda,koymasanızda kendiliğinden bir dip gürültüsü yaratmaktadırlar.


Compressorler hakkındaki kişisel düşüncem ise bir set-up'ta olmazsa olmaz bir pedal olmadığı yönündedir.Hatta daha ileri giderek gayet gereksiz bir şey olduğunu söyleyebilirim,özelliklede yüksek miktarlarda drive kullanan gitaristler için.Zaten yüksek miktarlarda drive kullanılması istenmeyen bir takım gürültüler oluşturmakta.Compressor ise bunları dahada arttırarak,durumu iyice katlanılmaz hale getirmektedir.Daha sonra bu durumu önlemek içinde son çare kullanılan Noise Gate'ler ise tuşeden ve dinamiklerden alıp götürüyor.Kaldı ki noise Gate'ler hiç bir dip gürültüsünü yok etmezler.Sadece gitarın çalınmadığı süre içerisinde ses seviyesinden daha çok ön plana çıkacak olan dip gürültüsünü duyulmayacak seviyelerde azaltırlar.Gitardan sinyal geldiğinde,yani siz gitarı tekrar çalmaya başladığınızda ise devreden çıkarak sizi dip gürültüsüyle baş başa bırakırlar.

Compressor illa kullanılacaksa,David Gilmour hesabı cleanlerde yada hafif overdrive'lı seslerde daha az sıkıştırma oranı ile hafif tight bir ses elde etmek için kullanılabilir.Böylece daha düz bir ses elde edilebilir.Aksi halde yukarda bahsettiğim durumlar kaçınılmaz olur.


Çetin.



=> Compressor aygıtları için örnek modeller:
MXR Dyna Comp
Marshall ED-1
Boss CS-3
_________________
Si String Power.

[DreamGuitar]

3.5 Noise Gate / Noise Suppressor

Efekt cihazlarından yada kullanılan çeşitli elektronik aletlerin sebep oldğu gürültüyü müzik içerisinde azaltmaya yada yok etmek için kullanılırlar.Özellikle geniş ve büyük set-up'larda arka arkaya dizilmiş fazlaca pedalın yarattığı dip gürültüsünün önüne geçilmek için tercih edilirler.

Normal şartlarda müzik içerisinde,gürültü arka planda kalacağı için çok rahatsız edici bir biçimde ön plana çıkmaz.Fakat müziğin sesinin düşmesiyle beraber arka plandaki dip gürültüsü git gide belirginleşmeye başlar ve bu durumda rahatsız edici bir hal almaya başlar.İşte tam bu noktada Noise Gate/Noise Suppressor'ler devreye girerek sesi kapatarak yada kısarak dip gürültünün duyulmasına engel olur.Sinyalle beraber devreden çıkarlar.Öncede bahsettiğim gibi ses sinyaliyle beraber dip gürültüsü arka planda kalacağı için pek bir sıkıntı doğmayacaktır,fakat rahatsız edici boyutlara nasıl geldiğini ve Noise Gate/Noise Suppressor'lerin ne aşamada devreye girdiğinden bahsettik.

Bu pedal/efektlerin kullanımında dikkatli olunması gereken nokta,cihazı doğru ayarlarla kullanmaktır.Çünkü Noise Gate/Noise Suppressor'ler bir yerden sonra sinyalde tahribata,tuşe ve dinamiği olumsuz yönde etkileyecek tepkiler verebilmektedir.

Noise Gate/Noise Suppressor'lerde sinyalin hangi seviyeden sonra kesileceğini,hangi seviyeye kadar kesileceğini (dikkat edilmesi gereken nokta) ve sinyalin sönümlenme süresini belirleyen ayarlar bulunur.

Birde bu cihazlara benzeyen "Noise Filters" denen cihazlar bulunmakta.Benzer görevleri olsada birbirlerinden farklı cihazlardır.Karıştırmayınız.

Çetin.



=> Noise Gate / Noise Suppressor aygıtları için örnek modeller:
Boss NS-2
ISP Decimator
Rocktron Guitar Silencer
MXR Smart Gate
Carl Martin Noise Terminator
_________________
Si String Power.

[DreamGuitar]

3.6 Limiter

Limiter;Compressor'lere çok benzer efektlerdir.Compressor'lere benzer şekilde çalışırlar.

Compressor'ler hem yüksek hemde düşük sinyal seviyelerini eşitlerken,Limiter ise belirli bir düzeyin üzerine çıkmış olan sinyali limitleyerek istenilen/belirlenen düzeye indirir.Bu düzeyin altında kalan sinyalde hiç bir değişiklik yapmazlar.Sadece belirli bir seviyeyi aşan sinyali aşağı çekerek istenilen düzeye getirir.Yani sinyali limitler.Bu cihazlar sayesinde sinyal,sizin belirlediğiniz bir üst limiti aşamaz.

Limiter'lar sadece bir gitar efekti değildir.Kullanım alanı çok geniştir.Gitar set-up'larından,detaylı rack ünitelerine,müzik kayıt stüdyolarına kadar bir çok yerde kullanılabilirler.

Limiter'lar özellikle stüdyolarda fazla sinyalin kayıt kalitesini bozması yada fazla yüklenmesini önlemek amacı ile kullanılırlar.

Limiter'lar yanlız gitar için değil vokal,davul,bas gibi bir çok ensturman içinde kullanılabilir.Özelliklede bu ensturmanların kayıt aşamalarında çok sık kullanılırlar.Bunların haricindede kulaklar içinde emniyet sübabı görevi görürler.Hoparlöre aniden fazlaca yüklenebilecek sinyalide önceden önleyebilirler.

Sinyal seviyesi Limiter'da önceden belirlenir ve eğer sinyal seviyesi belirlenen düzeyden fazlaysa voltaj kontrollü preamplifikatörün kazancı azaltılarak çıkış seviyesi normal düzeye indirilir.Daha sonra preamplifikatörün kazancı tekrar normale döner.Eğer sinyal belirlenen limitin altında ise düşük sinyalde bir değişiklik olmaz.

Limiter'ların Compressor'lerde olduğu gibi gürültü problemi yoktur.Çünkü alçak sinyali yükseltmezler.


Çetin.
_________________
Si String Power.

[DreamGuitar]

3.7 Panning


Panning diğer bir adıyla "ses kanal dağıtıcısı" ,Tremolo'ya benzer bir şekilde çalışır.Tremolo sadece bir kanal üzerinde işlem yaparken,Panning birden fazla kanal üzerinde işlem yapar.

Tıpkı Tremolo'larda olduğu gibi yine bir Osilatör tarafından belirli bir frekansta sürekli alçalıp yükselen kontrol voltajı sayesinde,bir kanaldaki ses azaltılırken,diğer kanaldaki ses artttırılır.Hemen sonra bu işlemin tersi gerçekleşmeye başlar ve sinyal bir kanaldan bir diğerine sürekli olarak geçiş yapar.Bu şekilde Panning adı verilen efekt oluşmuş olur.


Çetin.
_________________
Si String Power.